Sporządzenie testamentu

 

Czym jest testament?

Jest to w zasadzie jedyny możliwy sposób na rozporządzenie całym swoim majątkiem na wypadek śmierci. Polskie prawo nie dopuszcza możliwości zawarcia umowy dziedziczenia z wybranym przez siebie spadkobiercą. Przepisy co prawda przewidują inne sposoby dokonania rozporządzenia poszczególnymi składnikami majątku na wypadek śmierci, jednak jeśli chodzi o przekazanie całego majątku, w grę wchodzi w zasadzie wyłącznie testament.

Stanowi on jednostronną czynność prawną o charakterze osobistym. Nie jest kierowany do określonego adresata i w każdej chwili może zostać odwołany. Spadkodawca korzysta z zasady swobody testowania. Ograniczony jest jedynie obowiązującym prawem i zasadami współżycia społecznego. Testament ważny, czyli sporządzony w jednej z przewidzianych prawem form, wywołuje skutki dopiero z chwilą śmierci spadkodawcy. To, czy testament jest ważny, bada się zazwyczaj w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku. Testament może sporządzić osoba posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych. Gdyby testator stwierdził, iż pragnie zmienić swoją ostatnią wolę, w każdej chwili może odwołać testament lub jego poszczególne postanowienia. Może to nastąpić poprzez sporządzenie nowego testamentu bądź poprzez zniszczenie poprzedniego oświadczenia woli. Spadkodawca może również dokonać w testamencie poszczególnych zmian. 

Kiedy testament jest nieważny?

Art. 945 Kodeksu cywilnego przewiduje sytuacje, w których testament jest nieważny. Zgodnie z nim, ważność traci testament, który został sporządzony:

1) w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli,

2) pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, nie sporządziłby testamentu tej treści,

4) pod wpływem groźby.

Na nieważność testamentu z powyższych przyczyn nie można się jednak powoływać po upływie trzech lat od dnia, w którym osoba mająca w tym interes, dowiedziała się o przyczynie nieważności i jednocześnie po upływie 10 lat od otwarcia spadku, czyli od chwili śmierci spadkodawcy.

Rodzaje testamentów

Testamenty można podzielić na zwykłe i szczególne. Te ostatnie można sporządzić wówczas, gdy nie ma możliwości sporządzenia testamentu zwykłego.

Wśród zwykłych wyróżniamy:

1) testament holograficzny - sporządzony w formie pisemnej, podpisany i opatrzony datą, przy czym brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu, jeżeli nie budzi wątpliwości co do zdolności testowania,

2) testament notarialny - sporządzony w formie aktu notarialnego,

3) testament alograficzny - spadkodawca w obecności dwóch świadków oświadcza swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta) lub starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu/gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego. Oświadczenie to następnie zostaje spisane do protokołu z podaniem daty jego sporządzenia. Protokół jest odczytywany i podpisywany przez spadkodawcę, urzędnika, wobec którego oświadczono ostatnią wolę i świadków. 

Istnieją jednak sytuacje nagłe, nieprzewidziane, w których nie jest możliwe zachowanie określonej powyżej. Wówczas możliwe staje się sporządzenie testamenty szczególnego. Traci on moc z upływem 6 miesięcy od ustania okoliczności uzasadniających niezachowanie formy testamentu zwykłego, chyba, że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu. Czasu, w którym spadkodawca nie ma możliwości sporządzenia testamentu zwykłego nie wlicza się do biegu terminu. 

Testamenty szczególne to:

1) testament ustny - jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie formy testamentu zwykłego nie jest możliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Następnie treść takiego testamentu musi zostać w odpowiednim terminie potwierdzona,

2) testament podróżny - opracowywany na polskim statku morskim lub powietrznym przed dowódcą statku lub jego zastępcą w obecności dwóch statków. Dowódca statku lub jego zastępca spisują ostatnią wolę, podając datę i odczytują pismo. Następnie podpisy na nim składają spadkodawca, świadkowie i dowódca lub jego zastępca.

3) testamenty wojskowe.