Skontaktować się z prawnikiem czy najbliższymi, czyli o czym pamiętać przy zatrzymaniu?

Wbrew powszechnej opinii zatrzymanym przez policję może być w zasadzie każdy. Organy ścigania mogą zatrzymać obywatela nie tylko w związku z prowadzonym postępowaniem karnym. Ustawa o Policji przewiduje również instytucję tzw. zatrzymania prewencyjnego. Oczywistym jest, że zatrzymaniu towarzyszą nerwy, stres i ogromne emocje. Tym bardziej istotnym jest, aby nie zapominać wówczas o swoich podstawowych prawach. 

Kiedy dochodzi do zatrzymania?

Zgodnie z kodeksem postępowania karnego funkcjonariusz Policji może zatrzymać, gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że osoba zatrzymana popełniła przestępstwo i jednocześnie mamy do czynienia z jedną z poniższych przesłanek:

- zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby albo zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie można ustalić jej tożsamości, 

- istnieją przesłanki przeprowadzenia przeciwko takiej osobie postępowania w trybie przyspieszonym,

- popełniono przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej i zachodzi obawa, że osoba, która ma być zatrzymana ponownie popełni przestępstwo z użyciem przemocy wobec tej osoby, zwłaszcza gdy popełnieniem takie przestępstwa groziła. 

Kodeks postępowania karnego przewiduje obligatoryjne zatrzymanie, gdy istnieje uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, a zachodzi obawa ponownego popełnienia przestępstwa z użyciem przemocy wobec tej osoby i gdy przestępstwo to popełniono przy użyciu broni palnej, noża lub innego niebezpiecznego przedmiotu, a zachodzi realna obawa, że osoba podejrzana ponownie popełni przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby wspólnie zamieszkującej, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groziła.

Policja może stosować między innymi również zatrzymanie porządkowe, którego celem jest ochrona porządku i bezpieczeństwa publicznego. Dochodzi do niego, gdy osoba zatrzymywana stwarza bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także mienia. Przesłanka ochrony życia i zdrowia w praktyce może być bardzo często stosowana obecnie w trakcie trwania epidemii, gdzie w zasadzie jakiekolwiek działania będą stanowić zagrożenie. Pamiętać jednak należy, że zatrzymanie porządkowe może być stosowane tylko jeśli inne środki okazały się bezcelowe lub nieskuteczne. 

Jakie prawa ma osoba zatrzymana? 

Zatrzymanego policja powinna natychmiast poinformować o przyczynach zatrzymania i jego podstawie oraz pouczyć go o przysługujących mu prawach. Zatrzymany ma między innymi prawo do:

1) Skorzystania z pomocy wybranego przez siebie adwokata lub radcy prawnego. Powinien jednak pamiętać, że w niektórych sytuacjach zatrzymujący ma prawo być obecny w trakcie rozmowy telefonicznej z prawnikiem.

2) Prawo bycia wysłuchanym. Osoba zatrzymana może swobodnie wypowiedzieć się o zdarzeniu, które było przyczyną zatrzymania, wyjaśnić wszelkie wątpliwości z tego wynikające. Policjanci nie mogą jednak zatrzymanego przymuszać do składania jakichkolwiek oświadczeń, jeżeli podjął on decyzję, że nie będzie wyjaśniał zaistniałej sytuacji. 

3) Prawo powiadomienia najbliższych o zatrzymaniu. Zatrzymany może żądać, aby policja powiadomiła o tym najbliższą rodzinę, pracodawcę czy uczelnię. Należy pamiętać, że to, iż osoba zatrzymana zdecydowała się uprzednio skontaktować z prawnikiem, nie oznacza, że nie może również zadzwonić do osoby najbliższej. Są to dwa oddzielne uprawnienia, których funkcjonariusz policji nie może odmówić.

4) Prawo do złożenia w terminie 7 dni od dnia zatrzymania zażalenia do sądu, jeżeli zatrzymanie było bezzasadne lub odbyło się z naruszeniem prawa.

5) Prawo skorzystania z pomocy medycznej lub tłumacza.

Jak długo można pozostać zatrzymanym?

Zatrzymanym można być przez maksymalnie 48 godzin. Po tym czasie, zatrzymujący musi wystąpić z wnioskiem do sądu o tymczasowe aresztowanie albo cię zwolnić. Sąd ma następnie 24 godziny, aby podjąć decyzję co do zastosowania tymczasowego aresztowania. 

autor: aplikant adwokacki Klaudia Piętka